همه دانشمندان اسلامي معتقدندكه قران مجيد نخستين منبع و برترين مدرك آيين مقدس اسلام است و شناسايي جان كلام وتفسير و تبيين آن بدون بررسي كامل و تفحص عميق ، بدون شناختن عام و خاص ، مطلق و مقيد، محكم و متشابه و شان نزول و بدون داشتن سرمايه علمي و آگاهي به معارف قراني ممكن نيست .
نهج البلاغه نيز يكي از گرانقدرترين منابع فرهنگ اسلامي و تا حدودي مشابه قران است و بايد با داشتن توان علمي خاص همه ابعاد وزوايا ي آن را بررسي كرد تا به اعماق سخن علي (ع) راه يافت و آن گاه در زمينه هاي جهان بيني الهي وايدئولوژي اسلامي و به دست آوردن راه و رسم زندگي سعادتبخش از آن بهره جست .
طبيعي است كه اين كار از عهده يك فرد بيرون است و گروهي از دانشمندان متعهد براي رسيدن به اين هدف لازم است . متفكر بزرگ اسلامي شهيد مطهري از آن جهت كه نهج البلاغه ناشناخته مانده و از فضاي كتابخانه ها و مراكز علمي ، به ميان مردم راه نيافته بود خاطري رنجيده و دلي سوخته داشت و معتقدبود براي شناساندن اين كتاب و استفاده همه جانبه از آن بايد گروهي از دانشمندان گردهم آيند وموسسه اي بنيان نهند. اين تفكر در زماني ايجاد شد كه رژيم طاغوت براي برخي از كتابهاي داستاني موسسه وبنيادهايي تاسيس كرده بود ولي براي قران ونهج البلاغه نه تنها مركزي و موسسه اي نداشتند بلكه تحقيق و شناسايي آن جرمي بزرگ بود .

سرانجام در سال 1353 با رهنمودهاي استاد شهيد مطهري ، بنياد نهج البلاغه پا گرفت و با گردهم آمدن تعدادي از دانشمندان با هدفهاي زير آغاز به كار كرد :

1- استخراج عناوين علوم و معارف والاي علوي از نهج البلاغه
2- اجراي كارهاي تحقيقاتي درباره موضوعات مستخرج از نهج البلاغه
3- تدوين تفسير موضوعي درباره علوم و معارف نهج البلاغه
4- تهيه متنهاي ساده از نهج البلاغه براي اقشار مختلف جامعه
5- ايجاد موسسه مكاتباتي براي آموزش اين كتاب بزرگ
6- چاپ نهج البلاغه مصحح
7- ارائه ترجمه فارسي و بي عيب و نقص از اين كتاب
8- ترجمه نهج البلاغه به زبانهاي زنده جهان
9- تصحيح و چاپ نسخه هاي دستنويس از شرحهاي گوناگون نهج البلاغه
10- ايجاد كتابخانه تخصصي و جمع اوري همه كتابها و رساله هايي كه درباره نهج البلاغه نوشته شده است
11- ايجاد ارتباط با مراكز علمي ودانشگاهي داخلي و خارجي براي بهتر شناساندن نهج البلاغه

نخستين همكاران بنياد نهج البلاغه آقايان حجت الاسلام شهيد محمد مصطفوي ، حجت الاسلام علي موحدي ساوجي ،‌حجت الاسلام والمسلمين علي حيدري چيذري و سيدجمال الدين دين پرور بودند. آغاز به كار بنياد با اوج گيري انقلاب اسلامي همراه شد و در نتيجه اعضاي بنياد نيز كه هر كدام در سنگرهاي گوناگون فعاليت مي كردند ،‌ به فعاليتهاي انقلابي به رهبري حضرت امام خميني (ره ) پرداختند كه سرانجام با پيروزي همراه شد . پس از پيروزي انقلاب و در سال 1358 بنياد فعاليت هاي خود را شتاب بخشيد كه باياري خداوند تا امروز ادامه يافته است . تركيب نخستين هيات علمي اين بنياد نيز قابل توجه است كه شامل مقام معظم رهبري در دوران رياست جمهوري ، علامه محمد تقي جعفري ، حجت الاسلام زين العابدين قرباني و حجت الاسلام حاج شيخ محمد يزدي بوده است .
بنياد نهج البلاغه از بخشهاي متفاوتي به اين شرح تشكيل شده است :
1- هيات علمي
2- اداري و مالي
3- اطلاع رساني
4- انتشارات
5- پژوهشكده
6- كتابخانه
7- هيات تحريريه
8- مدرسه مكاتباتي
9- مركز آموزش تخصصي نهج البلاغه